วัยรุ่น ว้าวุ่น โลกร้อน

[ที่มาภาพ breakingtheice.org.uk]

1.
จะว่าไป…ความว้าวุ่นก็คล้ายก้อนกรวดเล็กๆ ในรองเท้า
ถ้าปล่อยให้ไหลกลิ้งวิ่งเล่นอยู่อย่างนั้น มันมักรบกวนหัวใจไม่รู้จบ
หลายคนจึงเลือกลงมือกำจัดก้อนกรวดของตัวเอง (ไม่ว่าด้วยวิธีการใดก็ตาม)
มากกว่าจะยินยอมผูกมิตรกับความรำคาญ

รอส แฮร์ริสสัน (Ross Harrisson) หนุ่มวัยทีนชาวอังกฤษเป็นอีกคนที่ตัดสินใจเช่นนี้
เขาไม่มั่นใจนัก ก้อนกรวดชื่อ “โลกร้อน” เข้ามาอยู่ในรองเท้าตั้งแต่เมื่อไหร่
ที่แน่ๆ มันสร้างความปั่นป่วนและหงุดหงิดใจมากขึ้นเรื่อยๆ
กระทั่งเขยิบถึงขีดสุดในปี 2009

รอสรับรู้ชัดเจนถึงภาวะท่วมท้นไหลบ่าของข้อมูลโลกร้อนมากกว่าปีที่ผ่านๆ มา
เนื่องด้วยสื่อทุกแขนงพร้อมใจกันปลุกกระแสความสนใจก่อนถึงการประชุมประเทศภาคีสมาชิก
อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สมัยที่ 15 (หรือ COP 15)
ซึ่งจัดขึ้นช่วงปลายปีที่กรุงโคเปนเฮเกน ประเทศเดนมาร์ก
และเขาเองก็เบื่อหน่ายเหลือเกินกับการแบ่งฝักแบ่งฝ่ายโต้เถียงกันในเรื่องเดิมๆ ของคนกลุ่มเดิมๆ

สังคมอุดมคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า

เทคโนโลยีทันสมัยช่วยให้ชีวิตยุคใหม่ง่ายขึ้น สะดวกขึ้น เร็วขึ้น
เรามีไฟฟ้า คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์เคลื่อนที่ การเชื่อมต่อไร้สาย และอื่นๆ ให้ใช้งานกันทุกทั่วหัวระแหง
แต่เนื่องจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เหล่านี้แผ่รัศมีพลังงานออกมาโดยรอบ
เราจึงตกอยู่ในวงล้อมของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่นับวันจะเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ
กระทั่งได้รับการจัดให้เป็นมลพิษประเภทหนึ่งที่เรียกว่า “Electro-Pollution”

สภาวะไร้รูป รส กลิ่น เสียง และสัมผัสของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า
ไม่ได้หมายความว่า มันปลอดภัยไร้กังวล
ตรงกันข้ามในระยะหลังมีนักวิทยาศาสตร์ออกมาเตือนถึงอันตรายและความเสี่ยง
ที่อาจจะส่งผลกระทบทางสุขภาพจากคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้ามากขึ้นเรื่อยๆ ด้วยซ้ำ

ของดีในขี้แพนด้า

“ของดี” ดังกล่าวถูกค้นพบโดยทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยรัฐมิสซิสซิปปี
หลังจากพวกเขาเพียรเก็บตัวอย่างมูลสดของแพนด้ายักษ์
จากสวนสัตว์เมมฟิสไปวิเคราะห์ต่อเนื่องนานเกินปี

กระทั่งประสบความสำเร็จในการจำแนกชนิดของจุลินทรีย์ประมาณ 3-4 กลุ่ม
ที่สามารถสลายลิกโนเซลลูโลส (lignocellulose) หรือเส้นใยพืชชนิดย่อยยาก
ซึ่งเป็นส่วนประกอบของซังข้าวโพด กากอ้อย และเศษไม้
จึงเป็นที่คาดหวังกันว่า มันจะกำจัดอุปสรรคในการผลิตเชื้อเพลิงชีวภาพอย่างเอทานอลได้อยู่หมัด
และเติมอนาคตสดใสให้พลังงานทดแทน

สิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วเหล่านี้อาศัยอยู่ในระบบย่อยอาหารของไจแอนท์แพนด้า
ทำหน้าที่ย่อยและเปลี่ยนเส้นใยพืชชนิดย่อยยากให้เป็นน้ำตาลเชิงเดี่ยว
พวกมันมีเคล็ดลับเด็ดอยู่ที่การผลิตเอมไซน์พิเศษช่วยเร่งปฏิกิริยาทางเคมีให้เกิดขึ้นรวดเร็ว

เมฆสีแดงปั้นนักรบแสงอาทิตย์

[ที่มาภาพ gfbvberlin.files.wordpress.com]

1.
ช่วงกลางศตวรรษที่ 19 การต่อสู้แย่งชิงดินแดนระหว่างคนขาวผู้อพยพมาใหม่
กับชนพื้นเมืองอเมริกันผู้ตั้งรกรากอยู่ดั้งเดิมเกิดขึ้นหลายต่อหลายครั้งบนแผ่นดินสหรัฐอเมริกา

หนึ่งในนั้นคือสงครามเรด คลาวด์ (Red Cloud’s War) อันโด่งดัง
ระหว่างกองทหารสหรัฐฯ กับชนพื้นเมืองเผ่าลาโกตาภายใต้การนำของหัวหน้าเรด คลาวด์ (Chef Red Cloud)
ซึ่งต่อสู้กันอย่างดุเดือดยืดเยื้อนานเกือบ 3 ปี
จนในท้ายที่สุดรัฐบาลสหรัฐฯ ต้องยอมเอ่ยปากขอเจรจาสงบศึกเมื่อปี 1868

ในวันที่หัวหน้าเรด คลาวด์ (Chef Red Cloud) ร่วมลงนาม “สนธิสัญญาฟอร์ต ลารามี่”
(Fort Laramie Treaty) เพื่อตกลงแบ่งเขตพื้นที่การครอบครองและเข้าใช้ประโยชน์ที่ดิน
ของคนขาวกับชนพื้นเมืองให้ชัดเจน ผู้นำชนพื้นเมืองอเมริกันที่เข้มแข็งท่านนี้ประกาศว่า
“ภายในช่วงอายุของคน 7 รุ่นชนพื้นเมืองอเมริกันจะต้องมีความเป็นอยู่ทัดเทียมกับคนผิวขาว”

…แต่เวลาที่หมุนผ่านไปนับร้อยปีก็มิได้นำพาความเปลี่ยนแปลงเชิงบวกมาสู่ลูกหลานเผ่าลาโกตา
ดังที่หัวหน้าเรด คลาวด์ เคยคาดการณ์ไว้

รอยตีนในโปรตีน

[ที่มาภาพ fungifts.com.au/]

รอยตีนที่ีว่าก็คือ “รอยตีนคาร์บอน” หรือ Carbon Footprint
ซึ่งเป็นการคำนวณปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของกิจกรรมใดๆ
โดยเทียบเคียงเป็นปริมาณของคาร์บอนไดออกไซด์

สำหรับกรณีนี้ กลุ่มทำงานสิ่งแวดล้อม (Environmental Working Group)
พุ่งความสนใจไปที่แหล่งโปรตีนยอดนิยมของผู้บริโภคชาวอเมริกัน
โดยวิเคราะห์และคำนวณขนาดรอยตีนคาร์บอนตลอดวงจรชีวิตของอาหารเหล่านั้น
นับตั้งแต่การปลูกพืชเพื่อนำมาเลี้ยงสัตว์ การดูแลในระบบฟาร์ม การแปรรูป
การขนส่ง การประกอบอาหาร จนกระทั่งการกำจัดหากเหลือทิ้งลงถังขยะ

ผลปรากฏว่า…

เทศกาลเดินไปโรงเรียน

[ที่มาภาพ โปสเตอร์ประชาสัมพันธ์โครงการ walk to school]

ระหว่างที่เด็กไทยเพลิดเพลินกับฤดูกาลปิดเทอมเล็ก
นักเรียนประถมและมัธยมจำนวนหลายล้านคนในอีกมากกว่า 40 ประเทศทั่วโลก
ก็กำลังคึกคักกับการเดินไปโรงเรียนเนื่องในกิจกรรมรณรงค์ “International Walk to School Month”
ซึ่งจัดขึ้นในเดือนตุลาคมของทุกปี

การชักชวนให้เด็กๆ เดินเท้าไปกลับระหว่างบ้านและโรงเรียนอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 วัน
เป็นแคมเปญระดับชาติซึ่งถือกำเนิดขึ้นในประเทศอังกฤษตั้งแต่ปี 1995
จากแรงผลักเล็กๆ เรื่องปัญหาการจราจรติดขัด
ก่อนจะแพร่หลายอย่างรวดเร็วไปยังสหรัฐอเมริกา แคนาดา และนิวซีแลนด์ ในอีก 1-2 ปีถัดมา

กระทั่งปี 2000 จึงยกระดับขึ้นเป็นสัปดาห์สากลแห่งการเดินไปโรงเรียน
(International Walk to School Week)
โดยมีนักเรียนจาก 8 ประเทศเข้าร่วมแคมเปญเดินไปโรงเรียน
ตลอดหนึ่งสัปดาห์ในเดือนพฤษภาคมราวๆ 2.5 ล้านคน
จากนั้นก็ขยับขยายเป็นเดือนสากลแห่งการเดินไปโรงเรียนดังเช่นปัจจุบัน

เดินไปโรงเรียนดีอย่างไร…คำถามนี้ตอบง่าย

designed for the dump

แอนนี่ เลนนาร์ด (Annie Leonard) นักสิ่งแวดล้อมชื่อดังชาวอเมริกัน
เรียกยุทธศาสตร์ของผู้ผลิตสินค้าในยุคบริโภคนิยมว่า
designed for the dump หมายความถึงการออกแบบข้าวของต่างๆ
โดยเฉพาะอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ให้มีอายุการใช้งานสั้นลงและถูกทิ้งขว้างรวดเร็วขึ้น
ด้วยกลยุทธ์สำคัญ ๓ ประการ คือ ไม่เอื้ออำนวยต่อการอัปเกรด พังง่ายไม่ทนทาน และไม่คุ้มค่าที่จะส่งซ่อม
ทั้งหมดนี้ก็เพื่อกระตุ้นการซื้อสินค้าชิ้นใหม่โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม
จากกระบวนการผลิต ขนส่ง และกำจัดแต่อย่างใด

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 313 เดือนมีนาคม 2554

04/54

วิกฤตน้ำท่วมช่วยให้เราเห็น ๒ สิ่งชัดเจนขึ้น
หนึ่งคือตอนอพยพออกจากบ้าน เห็นสิ่งจำเป็นของชีวิต
อีกหนึ่งคือตอนกลับมาเก็บล้างบ้าน เห็นส่วนเกินของชีวิต

03/54

ไม่ใช่ทุกคนหรอกนะ
ที่คู่ควรกับคำกิริยา
“forgive and forget”

02/54

ต้อง “ยิ้ม+สู้” เมื่อกลับไปกู้บ้านจมน้ำ
ยิ้มให้ตัวเอง และสู้กับใจตัวเอง
นี่มันก็แค่บททดสอบการปล่อยวาง :)

เมื่อแอมะซอนแห้งเหือด…

[ภาพ : Ricardo Moraes/Reuters]
[ที่มาภาพ csmonitor.com]

แอมะซอนเคยผ่านวิกฤตความแห้งแล้งครั้งใหญ่มาแล้วเมื่อ ค.ศ. ๒๐๐๕
เหตุการณ์นั้นส่งผลกระทบต่อผืนป่ากินอาณาบริเวณ ๑.๙ ล้านตารางกิโลเมตร

แต่ยังมิทันที่ความอุดมสมบูรณ์จะฟื้นคืนเต็มร้อย
ภัยแล้งก็ย้อนกลับมาเล่นงานป่าฝนเขตร้อนผืนใหญ่ที่สุดในโลกอีกครั้งในปี ๒๐๑๐ ด้วยดีกรีหนักหนาสาหัสกว่าเดิม
ถึงขนาดที่ระดับน้ำในแม่น้ำริโอเนโกร (แม่น้ำ ๑ ใน ๒ สายต้นกำเนิดแม่น้ำแอมะซอน)
ลดลงต่ำสุดในรอบ ๑๐๘ ปี นับตั้งแต่เริ่มบันทึกข้อมูลครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. ๑๙๐๒

วิกฤตแล้งระลอกสองไม่เพียงสร้างความเดือดร้อนให้ผู้คนมากกว่า ๖๒,๐๐๐ ครอบครัว
ที่ต้องพึ่งพาสายน้ำในการอุปโภคบริโภค เป็นแหล่งอาหาร และเป็นเส้นทางสัญจร
แต่ยังคร่าชีวิตสัตว์น้ำจำนวนนับไม่ถ้วน ทำให้สัตว์น้อยใหญ่สูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย
และสร้างความเสียหายต่อผืนป่าด้านตะวันตกเฉียงใต้ของแอมะซอน
คิดเป็นพื้นที่ราว ๓.๑ ล้านตารางกิโลเมตร

วอลรัสแปซิฟิก

วอลรัสแปซิฟิก (Pacific Walrus: Odobenus rosmarus divergens)

[ภาพ : Brendan Smith]
[ที่มา : aprn.org]

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่อาศัยรวมกันเป็นฝูงใหญ่ในดินแดนอาร์กติก
ลักษณะเด่นคือเขี้ยวคู่ยาวและลำตัวขนาดยักษ์ ซึ่งเมื่อโตเต็มที่อาจหนักราว ๑.๖-๑.๙ ตัน

ด้วยเหตุที่พวกมันไม่อาจว่ายน้ำระยะทางไกลๆ ได้ต่อเนื่อง
ความอยู่รอดของวอลรัสแปซิฟิกจึงขึ้นอยู่กับน้ำแข็งทะเลเช่นเดียวกับหมีขั้วโลก
กล่าวคือช่วงฤดูหนาวพวกมันจะพึ่งพาน้ำแข็งทะเลในทะเลแบริงเป็นที่หาคู่และสืบพันธุ์
ขณะที่ช่วงฤดูร้อนก็อาศัยน้ำแข็งทะเลแถบทะเลชุกชีเป็นแหล่งพักพิงยามต้องอพยพขึ้นเหนือ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงเวลาที่แม่วอลรัสแปซิฟิกดำน้ำงมหาอาหารยังก้นทะเล
ลูกวอลรัสแปซิฟิกช่วงอายุ ๒-๓ ปีที่ต้องตามติดแม่ก็จะนอนรอบนน้ำแข็งทะเลได้อย่างปลอดภัย

01/54

กำลังใจก็เหมือนมวลน้ำ
ต้องส่งต่อถ่ายเทปล่อยไหลไปมา
หากกักเก็บไว้นิ่งๆ มันจะเน่าเสียเปล่า

มุมซ่อมจักรยานบริการตนเอง

[ที่มาภาพ treehugger.com/]

แม้กระแสขี่จักรยานของคนกรุงเทพฯ มีแนวโน้มคึกคักขึ้นตลอดขวบปีที่ผ่านมา
กระนั้นก็ยังต้องออกแรงทั้งผลักทั้งดันกันอีกไม่น้อย กว่าจะไปถึงปลายทาง “เมืองจักรยาน”
ที่เจ้าสองล้อของพลพรรคนักปั่นสามารถร่วมสัญจรบนท้องถนนได้อย่างเท่าเทียมและปลอดภัย

ระหว่างฝันยังไม่เป็นจริง ขอข้ามโลกไปยังเมืองที่ได้รับการจัดอันดับว่า
เป็นมิตรกับผู้ใช้จักรยานมากที่สุดในสหรัฐอเมริกา นั่นคือมินเนอาโพลิส (Minneapolis)