My Freezer…Since Dec 2006

ที่พักของบทความอายุสั้นและสิ่งที่ไม่ได้เกิดขึ้นในทุกวันของชีวิต


1 ความเห็น

designed for the dump

แอนนี่ เลนนาร์ด (Annie Leonard) นักสิ่งแวดล้อมชื่อดังชาวอเมริกัน
เรียกยุทธศาสตร์ของผู้ผลิตสินค้าในยุคบริโภคนิยมว่า
designed for the dump หมายความถึงการออกแบบข้าวของต่างๆ
โดยเฉพาะอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ให้มีอายุการใช้งานสั้นลงและถูกทิ้งขว้างรวดเร็วขึ้น
ด้วยกลยุทธ์สำคัญ ๓ ประการ คือ ไม่เอื้ออำนวยต่อการอัปเกรด พังง่ายไม่ทนทาน และไม่คุ้มค่าที่จะส่งซ่อม
ทั้งหมดนี้ก็เพื่อกระตุ้นการซื้อสินค้าชิ้นใหม่โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม
จากกระบวนการผลิต ขนส่ง และกำจัดแต่อย่างใด

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 313 เดือนมีนาคม 2554

Advertisements


Nurdles


[ที่มาภาพ destination3.com]

คำเรียกเม็ดพลาสติกบริสุทธิ์ ซึ่งเป็นวัตถุดิบตั้งต้นของการผลิตพลาสติกทุกประเภท
ด้วยขนาดที่เล็กกว่า ๕ มิลลิเมตร มันจึงตกหล่นเล็ดลอดสู่สิ่งแวดล้อมระหว่างการขนส่งได้อย่างง่ายดาย
ก่อนจะถูกลมและน้ำพัดพาลงสู่ท้องทะเลเป็นจำนวนมหาศาลในแต่ละปี

รายงานขององค์การสหประชาชาติระบุว่า ทุก ๑ ตารางไมล์หรือประมาณ ๒.๖ ตารางกิโลเมตรของผืนมหาสมุทร
มีเม็ดพลาสติกบริสุทธิ์ลอยปะปนอยู่ราวๆ ๑๓,๐๐๐ เม็ด

คุณสมบัติเฉพาะตัวที่ดูดซับสารพิษได้ดียังทำให้มันสะสมพีซีบี (PCBs) หรือดีดีที (DDT)
และสารพิษอื่นๆ ที่ตกค้างในสิ่งแวดล้อมยาวนานไว้ในดีกรีเข้มข้น
ส่งผลกระทบต่อปลาและนกทะเลที่กินเม็ดพลาสติกบริสุทธิ์เข้าไป
เช่น รบกวนระบบการย่อย อุดตันทางเดินอาหาร หรือเป็นพิษต่อร่างกายจนทำให้เสียชีวิต

ขณะเดียวกันสารพิษที่ตกค้างในเนื้อเยื่อยังถูกส่งต่อตามลำดับห่วงโซ่อาหาร
จากสัตว์ทะเลขนาดเล็กถึงปลาตัวโตและถึงสัตว์ผู้ล่าที่อยู่ปลายสุด
ซึ่งแน่นอนว่า…ในจำนวนนั้นมีพวกเรารวมอยู่ด้วย

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 312 เดือนกุมภาพันธ์ 2554


Permaculture

“เพอร์มาคัลเจอร์” เกิดจากการผสมรวมระหว่างคำ “Permanent” กับ “Agriculture”
คิดขึ้นโดย บิลล์ มอร์ริสัน (Bill Morrison) และ เดวิด โฮล์มเกรน (David Holmgren)
ชาวออสเตรเลีย ๒ คนที่มีความสนใจแรงกล้าร่วมกัน
ในเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และระบบนิเวศทางธรรมชาติ

กระทั่งนำไปสู่แนวคิดและวิถีเกษตรกรรมที่สอดคล้องกับธรรมชาติและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
ซึ่งจะให้ผลผลิตสูงและเป็นแนวทางการผลิตที่ยั่งยืนกว่ารูปแบบเกษตรกรรมที่พยายามเอาชนะธรรมชาติ
ด้วยการเข้าควบคุมให้เป็นไปตามที่ใจต้องการ

วิถีเกษตรกรรมแบบ “เพอร์มาคัลเจอร์” จะเน้นความสำคัญเรื่องการออกแบบจัดวางพื้นที่เพาะปลูก
พื้นที่เลี้ยงสัตว์ รวมถึงการก่อสร้างอาคารบ้านเรือนและโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ ให้สัมพันธ์กัน
และเกื้อกูลต่อสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ โดยทั้งหมดจะสอดคล้องกับระบบนิเวศ
และมีความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ ภายใต้เงื่อนไขไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ไม่ก่อมลพิษ
เน้นการพึ่งพาธรรมชาติและพึ่งพาแหล่งพลังงานภายในชุมชน

ด้วยเชื่อว่า…ทั้งหมดนี้จะนำไปสู่การดำรงชีวิตที่สมดุลและยั่งยืนได้ในที่สุด

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 311 เดือนมกราคม 2554


Fast Clothes

“ฟาสต์โคลทส์” ใช้เรียกเครื่องแต่งกายตั้งแต่หัวจรดเท้าและตั้งแต่ชั้นในจรดชั้นนอก
ที่ผ่านกระบวนการผลิตอย่างเร่งรีบเพื่อให้ไล่ทันกระแสแฟชั่นที่หมุนไวและวางขายในราคาถูก
จึงต้องลดทอนทั้งคุณภาพของวัตถุดิบและความประณีตในการตัดเย็บ

ผลที่ตามมาคือเสื้อ กางเกง กระโปรง ถุงเท้า รองเท้า ฯลฯ ซึ่งไม่ค่อยทนทานต่อการสวมใส่
อาจยืดย้วย หลุดลุ่ย หรือขาดเป็นรูได้ง่ายกว่าปรกติ
ทว่าความบกพร่องเหล่านี้กลับไม่สร้างความเดือดเนื้อร้อนใจแก่ผู้ซื้อ
เพราะราคาถูกช่วยตัดทิ้งความคาดหวังเรื่องอายุการใช้งานยาวนานไปได้ง่ายดาย

บางคนมองว่าดี เพราะราคาต่อชิ้นที่ถูกลงช่วยให้จับจ่ายได้มากชิ้นขึ้น แถมยังโละทิ้งไวโดยไม่เสียดาย
แต่ในความเป็นจริง เสื้อผ้ามิใช่สินค้าที่ควรรีบใช้รีบทิ้ง
เนื่องจากทุกขั้นตอนก่อนจะมาถึงมือเราล้วนต้องใช้ทรัพยากร
ใช้พลังงานเชื้อเพลิง ใช้ไฟฟ้า แถมยังปล่อยมลพิษสู่สิ่งแวดล้อม

การอุดหนุนฟาสต์โคลทส์และเร่งทิ้งเสื้อผ้าอายุสั้น
จึงหมายถึงความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมราคาแพงที่เราและคนรุ่นต่อไปต้องแบกรับ

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 310 เดือนธันวาคม 2553


Food Print

คำนี้เพิ่งใช้เรียกขานกันเมื่อประมาณ ๓ ปีที่ผ่านมา
หมายถึงขนาดของที่ดินซึ่งใช้ในการผลิตอาหารให้เพียงพอกับความต้องการบริโภคแบบอิ่มพอดีๆ
และได้รับสารอาหารขั้นต่ำครบถ้วน ต่อคน ๑ คน ภายในระยะเวลา ๑ ปี

นิยามของ Food Print ถูกจุดประกายขึ้นจากงานวิจัยของมหาวิทยาลัยคอร์แนล
ซึ่งทำการศึกษาด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน โดยมุ่งเน้นหาคำตอบว่า
แต่ละรูปแบบหรือพฤติกรรมการบริโภคอาหารของผู้คน
เช่น บริโภคมังสวิรัติ ชื่นชอบเนื้อสัตว์ นิยมไขมันต่ำ ฯลฯ ต้องการผืนดินมากน้อยเพียงใดในการผลิตที่ต้นทาง

ผลสรุปที่ได้
การบริโภคอาหารมังสวิรัติไขมันต่ำชนะเลิศด้วย Food Print ต่ำที่สุด ประมาณ ๑,๗๘๐ ตารางเมตรเท่านั้น
ขณะที่อาหารอุดมไขมันและบริบูรณ์เนื้อสัตว์มี Food Print สูงที่สุดคือ ๘,๕๓๙ ตารางเมตร
…เป็นช่องว่างความต่างระหว่างสองขั้วตรงข้ามที่ห่างกันเกือบ ๕ เท่าเลยทีเดียว

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 309 เดือนพฤศจิกายน 2553


Ecocide

“อีโคไซด์” หมายความถึงการทำลายสิ่งแวดล้อมระดับเข้มข้นรุนแรงจนยากจะเยียวยาฟื้นฟู
การผลาญใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างรวดเร็วและมากเกินไปทำให้มันอยู่ในสภาพร่อยหรอเสื่อมโทรม
รวมถึงการคุกคามชนิดพันธุ์สิ่งมีชีวิตจำนวนมาก
กระทั่งรบกวนโครงสร้างทางระบบนิเวศหรือสั่นคลอนสมดุลทางธรรมชาติ

ส่วนใหญ่ใช้เรียกผลลบจากการกระทำของมนุษย์ที่สามารถสร้างความเสียหายวงกว้าง
ทั้งขนาดของผลกระทบและอาณาเขตพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ
บางครั้งก็เป็นความเสียหายที่มากมายจนมิอาจประเมินดีกรีของผลกระทบได้ครบถ้วน

ตัวอย่างเหตุการณ์ฆาตกรรมธรรมชาติที่เข้าข่ายอีโคไซด์ ได้แก่
การละลายของธารน้ำแข็งบนเทือกเขาหิมาลัย การละลายของแผ่นน้ำแข็งกรีนแลนด์
การจมลงอย่างช้าๆ ของเกาะเล็กกลางมหาสมุทรอันเนื่องมาจากระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น
การลักลอบตัดไม้ในป่าฝนเขตร้อนแอมะซอน การทดลองระเบิดนิวเคลียร์ การสร้างเขื่อนขนาดใหญ่
กลุ่มขยะพลาสติกที่ลอยรวมกันอยู่กลางมหาสมุทรแปซิฟิกโดยมีขนาดใหญ่เป็นสองเท่าของรัฐเท็กซัส เป็นต้น

…ดูเหมือนอีโคไซด์จะยังเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ ทั่วโลก
แม้ในยุคที่มนุษย์รู้ซึ้งถึงผลกระทบจากการรังแกธรรมชาติแล้วก็ตาม

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 308 เดือนตุลาคม 2553


Light Pollution

ใช้อธิบายสภาวะของแสงไฟฟ้าที่สว่างมากเกินไปในยามค่ำคืน
ซึ่งเป็นหนึ่งในผลข้างเคียงจากการพัฒนาเมืองและเขตอุตสาหกรรม
โดยแสงไฟส่วนใหญ่มีแหล่งกำเนิดจากอาคารบ้านเรือน ป้ายโฆษณา สำนักงานย่านธุรกิจ
โรงงานอุตสาหกรรม ถนนหนทาง หรือแม้แต่สนามกีฬา

ท้องฟ้ากลางคืนที่สว่างเรืองรองมากขึ้นเรื่อยๆ ตลอดช่วง ๓๐ ปีที่ผ่านมา
กำลังสร้างความปั่นป่วนแก่วิถีชีวิตของสัตว์ อาทิ
ผีเสื้อกลางคืนรับรู้ทิศทางยากลำบากขึ้น
ซาลาแมนเดอร์ออกล่าเหยื่อช้ากว่าเดิมและมีเวลาหากินน้อยลง
ฝูงนกอพยพที่ออกบินช่วงกลางคืนเกิดอาการสับสนเส้นทางและบินชนอาคารต้นกำเนิดแสงไฟ
ลูกเต่าทะเลที่เพิ่งฟักออกจากไข่หลงทิศคลานขึ้นฝั่งแทนที่จะมุ่งหน้าลงทะเล

ทั้งยังปรากฏข้อมูลจากสองหน่วยงานของสหรัฐฯ
คือ สถาบันมะเร็งและสถาบันวิทยาศาสตร์สุขภาพสิ่งแวดล้อม
ว่าแสงไฟฟ้ายามค่ำคืนสามารถเป็นปัจจัยก่อโรคมะเร็งเต้านมได้ด้วย

…นอกจาก Light Pollution ยังมีคำว่า Photo pollution
และ Luminous Pollution ที่ถูกใช้ในความหมายทำนองเดียวกัน

ตีพิมพ์ครั้งแรกใน “คำเปลี่ยนโลก”
นิตยสารสารคดี ฉบับที่ 307 เดือนกันยายน 2553